Planine u Srbiji

Kopaonik

kopaonik

Kopaonik je najveći planinski masiv u Srbiji i najpoznatija zimska turistička destinacija na koju dolazi veliki broj posetilaca čak i leti.
Planina Kopaonik se nalazi u južnom delu Srbije i do nje je moguće stići iz više putnih pravaca. Sam uspon na planinu vodi iz pravaca Brusa i Brzeća,  Jošnicke banje i iz pravca Raške i Rudnice.

Iz Beograda se na Kopaonik može doći Ibarskom magistralom: Beograd-Kraljevo-Jošanicka banja-Kopaonik (259 km) ili autoputem: Beograd-Pojate-Kruševac –Brus – Brzeće-Kopaonik  (279 km).
Svi putni pravci su asfaltirani i redovno se čiste i održavaju. Jedini putni pravac koji u ekstremnim uslovima velikih snegova može biti neprohodan na određeno vreme jeste pravac preko Brzeća, kod prevoja Jaram.
Kopaonik se nalazi na prelazu primorske ka kontinentalnoj klimi. Ima preko 200 sunčanih dana godišnje zbog čega i nosi naziv „planina sunca“. Južni položaj masiva, zaravnjenost i otvorenost terena sprečava dugotrajno zadržavanje oblačnosti nad planinom.Hladni i teži vazduh zadržava se u okolnim dolinama tako da zimske temperature nisu mnogo niske. Srednja godišnja temperatura Ravnog Kopaonika je 3,7 °C. Snegovi uglavnom padaju krajem novembra i traju do maja , prosečno 180-230 dana godišnje.
Najveći smeštajni kapaciteti, među kojima su brojni hoteli, apartmani, vile, odmarališta, planinarski domovi, nalaze se u tom delu Kopaonika. Tu su i prateći sadržaji, sportski tereni, bazeni, teretane, bioskop, radnje, brojni restorani, kao i klubovi. Kopaonik je planina zabave na snegu, ali takođe i provoda za one, kojima sport nije prioritet.
Na Ravnom Kopaoniku smešteno je i skijalište sa preko 55 km alpskih staza i 18 km nordijskih. Kopaonik ima skijaške staze pogodne i za početnike i za iskusne skijaše.
97% skijališta pokriveno je sistemom za veštačko osnežavanje. Sve staze su povezane sistemom žičara i ski liftova, kapaciteta od preko 32.000 skijaša na sat , što ga čini jednim od najvećih ski centara u ovom delu Evrope.Sistem čini 1 šestosedna žičara, kapaciteta 3.000 skijaša na sat, 7 četvorosednih žičara, kapaciteta 10.000 skijaša na sat, 3 dvosedne žičare, kapaciteta 3.600 skijaša na sat, 3 ski lifta tipa sidro, 8 ski liftova tipa tanjir i 3 vezna ski lifta. Od staza raspolaže sa 15 lakih, 10 srednjih i 7 teških staza. Sve staze su međusobno povezane i udaljene nekoliko desetina metara od centralnog kompleksa hotela.
Žičara četvorosed "Pančićev vrh" tokom čitave zimske sezone ali i u toku leta, osim skijaša i snoubordera, prevozi i posetioce centra koji se ne bave zimskim sportovima, već panoramski razgledaju centar i bave se brojnim drugim aktivnostima.  Pored staza za alpsko i nordijsko skijanje, skijaški centar Kopaonik poseduje i uređen snow-board park.kopaonik 1
Na nadmorskoj visini između 1.700 do 2.000 metara ima 11 vrhova, a padine većine njih su zimi skijaške staze a leti livade prekrivene borovnicama, kupinama, malinama, pečurkama i klekom. Najatraktivnije su: Suvo rudište 1.976 m, Veliki Karaman (Vučak) 1.936 m, Velika Gobelja 1.934 m, Mali Karaman 1.904 m, Mala Gobelja 1.854 m, Nebeska Stolica 1.793 m, Bećirovac 1.782 m, Kukavica 1.726 m, Markove stene 1.721 m, Vučak (Banjski Kopaonik) 1.714 m
Najviši vrh Kopaonika je Pančićev vrh, na visini od 2.017 m.

Na Kopaoniku, pored skijanja i ostalih zimskih sportova, gostima su na raspolaganju i druge brojne aktivnosti, poput snoubordinga i paraglajdinga, planinarenje, pešacke ture. Ponuda Kopaonika obogaćena je i rutom za planinski biciklizam i bobom na šinama.
Na raspolaganju su i raznovrsni programi za decu, škola u prirodi, škola engleskog jezika, programi za mršavljenje i sticanje kondicije, a brojni sportski tereni idealni su za pripreme sprotskih ekipa. Kopaonik je i destinacija za kongresni turizam.

Povoljni klimatski uslovi, raznovrsna geološka podloga, debeo snežni pokrivač uticali su na razvoj izuzetno bogatog i raznovrsnog biljnog i životinjskog sveta.
Kopaonik je raznovrsno prirodno bogatstvo u Centralnoj Srbiji, koje se prostire na 2.756 km², dužinom oko 82,7  km i širinom oko 63 km.
Zbog svojih prirodnih vrednosti, 1981. godine Kopaonik je proglašen za nacionalni park. Nacionalni park Kopaonik obuhvata površinu od 11.810 hektara. Ima 13 rezervata (Bele stene, Duboka, Suvo Rudište, Jelak, Jelovarnik, Samokovska reka, Barska reka, Metođe, Gobelja, Jankove bare, Mrkonja, Kozje Stene, Vučak) i njegovo bogatstvo flore čini preko 1.500 biljnih vrsta.
Planinu Kopaonik naročito atraktivnom čini prepoznatljiv pejzaž sa gustim četinarskim šumama (smrča i jela). U Nacionalnom parku živi 91 endemična i 82 subendemične biljne vrste, što ukazuje da ovaj prostor predstavlja jedan od najznačajnijih centara biološke raznovrsnosti i endemizma Srbije i Balkana.
Značajni endemi i relikti na Kopaoniku su čuvarkuća, kopaonička ljubičica, Pančićeva režuha, srpski lan, Pančićev vijuk, runolist i dr.

Životinjski svet Kopaonika je dosta raznovrstan i od vremena od kada je Josif Pančić na Kopaoniku istraživao, se znatno promenio. U 19.veku na Kopaoniku je bilo medveda, risova, divokoza, tetreba, kuna, vidri.
Danas na Kopaoniku ovih životinjskih vrsta više nema. Opstali su i tu žive: vuk, divlja svinja, srna, lisica, zec, lasica, tvor.
Najbrojnija preživela vrsta životinjskog sveta na Kopaoniku jesu ptice i to pretpostavlja se zato što nisu strogo vezane za vegetacione i klimatske zone. Danas na ovoj planini ima ukupno 148 različitih vrsta ptica!
Među njima su i retke i zaštićene vrste: Suri orao (Aquila chrysaetos), Sivi soko (Falco peregrinus), Šumska sova (Strih aluco), Planinska ševa (Eremophila alpestris), Krstokljun (Loxia curvirostra), Sivi puh(Dryomys nitedula), Buljina (Bubo bubo), Divlja mačka (Felis silvestris), Živorodni gušter (Lacerta vivipara).
Na hladnim i visokim delovima planine živi Sibirski skakavac. U bistrim planinskim vodama i brzacima živi Potočna pastrmka čija se brojnost znatno povećala poribljavanjem voda Kopaonika što je i bio jedan od prioritetnih zadataka NP Kopaonik.

kopaonik 2
Kopaonik karakteriše raznovrsna geološka građa sa stenama različitog nastanka i starosti (serpentiniti, graniti, škriljci, mermeri, andeziti, krečnjaci).
Današnje oblike reljefa Kopaonika stvorili su, kroz dugi niz godina, procesi erozije i spiranja.

Na Kopaoniku se od najstarijih vremena kopala ruda ruda zlata, srebra, olova i cinka pa je tako Kopaonik i dobio ime.
kopaonik 3Kopaonik nije izvorište velikih reka zbog relativno malih godišnjih padavina ali zato postoji gusta mreža malih površinskih tokova koji potiču od brojnih izvora sa cele površine ove planine, od kojih su neki sa hladnom vodom, neki su lekoviti sa povećanom radioaktivnošću i mineralizacijom vode.
Najpoznatiji izvori na Kopaoniku su: Marine vode, Krčmar voda, Pajino preslo, Javor česma, Kaznovske bačije. Na toku Samokovske reke, najveće vodene arterije Kopaonika, formiraju se mali vodopadi i bukovi, dok se na Zaplaninskoj reci formira višestepeni vodopad Jelovarnik u dužini od 80 metara.
Kopaonik je poznat po interesantnim hidrološkim pojavama tresavama i pištevinama. Tresave nastaju kao posledica velikog isparenja mnogih potoka i bara i stare su preko 1000 godina. Najveća tresava na Kopaoniku je Jankova bara. Pištevine su prirodni zagati od busenaste trave u kojima se zadržava voda. Obično pištevine postaju tresave.

Na području Kopaonika nalazi se nekoliko urvinskih jezera. Najveće je Semeteško jezero, koje se nalazi na 900 mnv u ataru sela Semeteš ispod visa Orlovac. Semeteško jezero je kružnog oblika, prečnika 60m. Vodu dobija od podvodnih izvora, a manjim delom i od dva izvora iznad jezera. Podvodni izvori zaslužni su za to što je jezeru praktično nemoguće izmeriti dubinu, jer su oni toliko duboki i široki da praktično predstavljaju deo jezera.
Prosečna temperatura vode je 10°C, dok u julu i avgustu dostiže i 20°C. Na jezeru su se formirala tzv. „ploveća ostrva“ na kojima ima rastinja. Prilikom duvanja vetra ostrva se kreću po jezeru, što predstavlja atrakciju poseticima jezera (vožnja po jezeru). Jezero je poribljeno sa šaranom, a „starosedeoci“ su tritoni (Salamandra salamandra) – vrsta repatih vodozemaca iz porodice Salamandera sa slabo razvijenim nogama u našem narodu poznatiji kao daždevnjaci. Jugozapadno od Jošaničke banje nalaze se još dva urvinska jezera: Gornje (Dugačko) i Donje (Malo) jezero.
Od hidrotehničkih zahvata na Kopaoniku interesantan je Mijatovića jaz, koji je Dragoljub Mijatović iz sela Žutice prokopao 1929. godine, kao kanal za vodu (vadu) dužine 18 km. „Gejzir“ hladne vode koji je nastao kao posledica hidrogeoloških istraživanja, stub je vode visine oko 5 metara. U podnožju Kopaonika na nekoliko mesta izbijaju termomineralni izvori izvanrednog kvaliteta i visoke temperature, pogodni za lečenja i razvoj banjskog turizma.kopaonik 4
Najpoznatije banje ovog područja su: Jošanička banja (t° 78°C), Lukovska banja (t°36°-56°C) i Kuršumlijska banja (t ° 38°-56°C) čije vode imaju izuzetno lekovita svojstva.
Tu su i planinski izvori, koji i leti održavaju temperaturu od svega nekoliko stepeni. Najviši od njih je Krčmar voda, koji izbija na visini od 1.950 metara nadmorske visine, ispod samog Pančićevog vrha.

Istorijski značaj kopaoničke oblasti kao središta srpske srednjovekovne države obeležavaju ostaci utvrđenih gradova na visovima u predgorju centralnog masiva (Zvečan, Koznik, Maglič), rudarskih naselja (Stari trg, Novo brdo) i crkve i manastiri (Gradac, Pavlica, Studenica, Žiča, Sopoćani), zadužbine srpskih vladara, koji se nalaze u podnožju kopaoničkog masiva.

Additional information