Planine u Srbiji

Zlatibor

zlatibor

Zlatibor je planina u Srbiji koja se prostire na površini od oko 1000 km², dugačka je 30 km, a široka i do 15 km. Obuhvata predele tri opštine: Čajetinu, Užice i Nova Varoš u Zlatiborskom okrugu. Administrativni centar Zlatibora je varošica Čajetina.
Zlatibor se nalazi, u srcu Srbije, u samom njenom središtu. Zlatibor se nalazi na polovini puta Beograd - Podgorica. Od Beograda je udaljen 229km, a od Podgorice 240km. Čajetina je opštinsko sedište kraja i od samog turistickog kompleksa Zlatibora udaljena je samo 3km dok je Užice je na 23km udaljenosti od Zlatibora.

Zlatibor je talasasta visoravan i pripada Dinarskim planinama. Prosečna nadmorska visina je oko 1000 m, a najviši vrhovi su Tornik sa visinom od 1496 m, Brijač sa visinom od 1440 m, Čigota sa visinom od 1422 m. Najveći vrhovi se nalaze na južnom delu Zlatibora, dok se nadmorska visina sve više smanjuje idući ka severu.    

Prema arheološkim nalazima, prvi stanovnici Zlatibora bili su Iliri. Posle su došli Rimljani, pa Sloveni.
Na Zlatiboru je često dolazilo do pomeranja stanovništva, tako da ima malo porodica za koje se može reći da su starosedilačke.zlatibor 1
Kroz čitav XVII i XVIII vek trajala su pojedinačna doseljavanja ovog kraja, a pridošlice su bile porodice iz Crne Gore, Hercegovine, Bosne i Raške. Pored ovih pojedinačnih, bilo je i nekoliko masovnih doseljavanja stanovništva na Zlatibor. Prvo 1791. godine, drugo posle oslobođenja Zlatibora od Turaka 1807. godine, treće i najveće tridesetih i četrdesetih godina XIX veka dok je četvrti veliki talas migracija trajao od 1875. do 1877. godine.
Postoji više pretpostavki kojima se objašnjava poreklo imena Zlatibor. Najbliže istini je predanje koje kaže da je to ime nastalo od jedne veoma retke vrste belog bora, tzv. zlatnog bora. Zlatnog bora još samo ima u selu Negbini i stavljen je pod zaštitu države.

Na Zlatiboru postoji 142 speleološka objekta: 98 pećina i 44 jame.

Vode na Zlatiboru ima u izobilju u dobro raspoređenim i brojnim vodotokovima. Najveće su imenom Rzav, a ima ih tri.
Veliki Rzav je najčistiji vodotok Srbije. Izvire ispod male Čigote, uliva se u Moravicu i usput kvalitetnom pijaćom vodom snabdeva gradove od Arilja do Gornjeg Milanovca.
Crni Rzav se nad zemljom pojavljuje na Carevom polju kao mala rečica. Protičući centralnim delom zlatiborskog platoa, tok joj se obogaćuje vodama brojnih pritoka koje odnosi u Drinu.
Na samom južnom obodu Zlatibora je Uvac.

Prirodnih jezera na Zlatiboru nema. U centru Kraljevih Voda se nalazi veštačko jezero sagrađeno za turističke potrebe, u Ribnici se nalazi jezero sa kog se Zlatibor snabdeva vodom, a na Uvcu se nalazi nekoliko veštačkih jezera. Na Zlatiboru ima i dosta mineralnih izvora. Najpoznatiji su Bele vode u Mokroj Gori, banja Vapa u Rožanstvu i spomen česma na Oku. Voda sa zlatiborskih mineralnih izvora je lekovita za očna i kožna oboljenja, a može i da se pije, mada ne bi trebalo u velikim količinama. Na dosta mesta na Zlatiboru se nalaze šuplja stabla, najčešće bukova, ukopana u zemlju i puna čiste izvorske vode. Ovi izvori se zovu stubline. Na njihovom dnu se nalazi sitno kamenje koje filtrira vodu.

zlatibor 2

Nadmorska visina, velike količine padavina i veliki broj sunčanih sati godišnje uslovili su na Zlatiboru veoma bujnu vegetaciju. Najrasprostranjeniji ekosistem su pašnjaci na kojima raste čak 120 vrsta najraznovrsnijih trava, od kojih mnoge imaju lekovita svojstva. Do 600 m nadmorske visine zastupljene su listopadne vrste (bukva, hrast, breza, lipa, jasen), a na više od 600 m dominiraju četinari (beli i crni bor, jela, smrča).
I životinjski svet na Zlatiboru je raznovrstan. Zlatibor obiluje vukovima, pa je njihovo godišnje istrebljivanje postalo tradicija – čuvena Zlatiborska hajka na vuka. Divlja svinja, lisica, zec, kuna, jazavac, prepelica, jarebica i veverica su na Zlatiboru uobičajena pojava čak i u blizini naseljenih mjesta. Još se samo na Zlatiboru mogu videti beloglavi sup i orao krstaš. Riblji svet je takođe bogat: pastrmke, mladice, klenovi, krkuše.

Stručnjaci beogradskog Balneoklimatskog instituta, ali i brojne medicinske istraživačke ekipe, ustanovile su da je atmosferski pritisak na Zlatiboru izuzetno povoljan, da je ceo centralni plato, svojim geografskim položajem, zaklonjen od udara hladnih vetrova, i boravak na ovoj planini povoljno utiče na poboljšanje krvne slike, pre svega na porast procenta hemoglobina u krvi i povećanje broja crvenih krvnih zrnaca.
Na osnovu tih zaključaka, Zlatibor je proglašen terapijskim područjem za sva akutna i hronična oboljenja respiratornih organa, štitaste žlezde i anemije svih oblika.
U vreme turske okupacije porodice bogatih begova iz Užica, Nove Varoši i Priboja provodili su leta na Zlatiboru a sačuvan je i podatak da je bogati sarajevski trgovac Hadži Nikola Selak izgradio letnjikovac na Vodicama 1750. godine. U oslobođenoj Srbiji, umesto begova na Zlatiboru su leta provodili bogati užički trgovci sa svojim porodicama.

Za početak organizovanog razvoja turizma uzima se 1893. godina kada je kralj Aleksandar Obrenović prvi put posetio Zlatibor.Tom prilikom je predsednik čajetinske opštine zamolio vladara da se voda Kulaševac od tada zove Kraljeva Voda. Tako je izvor Kulaševac dobio novo ime a već sledeće godine je podignuta česma na kojoj je uklesano: "Kralj Aleksandar I 20. avgusta 1893." Ova česma je bila prvi zidani objekat na ovom delu Zlatibora.
zlatibor 3Na Zlatibor je 1908. godine dolazi Kralj Petar I Karađorđević. Prilikom njegove preve posete 1908. godine izgrađeni su prvi objekti na Zlatiboru: hotel "Kraljeva voda", vila Čigota i pekara. Tada počinje razvoj modernog turizma. Počinje gradnja letnjikovaca, a najveći broj tih objekata izgrađen je između dva svetska rata. Tokom drugog svetskog rata veliki broj tih objekata je porušen ili oštećen a samo je vila Aleksandra Pavlovića poznata kao "Titova vila" proglašena za spomenik kulture.

Boravak na Zlatiboru se preporučuje rekovalescentima nakon preležanih infektivnih bolesti i hirurških intervencija.
Zlatibor je omiljena planina vrhunskih sportista i mesto za njihove pripreme. Pored prirodnih terena, za ove namene izgrađeni su najsavremeniji sportski objekti: velika sportska hala, fudbalski tereni, igrališta za tenis, zatvoreni i otvoreni bazeni.
Zlatibor ima subalpsku klimu. Srednja godišnja temperatura na Zlatiboru iznosi oko 7,5°C. Najhladniji mesec je januar, sa prosečnom temperaturom od oko –2,5°C, a najtopliji je avgust, sa oko 15°C.
Sneg pada od oktobra do maja i zadržava se u proseku oko sto dana.

U urbanom turističkom centru poznatom kao Kraljeve vode u toku sezone bude i po 20.000 gostiju u jednom danu.
Na Kraljevim vodama je ukupno osam hotela, a u registru smeštaja Turističke organizacije objedinjena je ponuda 466 objekata. Ukupni smeštajni kapaciteti Zlatibora su 14.400 ležaja, od čega je 4.000 u hotelima, 10.000 u domaćoj radinosti i 400 u seoskim domaćinstvima.

Additional information